ظرفیت منبع انبساط پکیج چند لیتر باشد؟ فرمول و مثال

منبع انبساط بسته چه کاری می‌کند و چرا ظرفیت آن مهم است؟

آب وقتی گرم می‌شود، منبسط می‌شود و حجم بیشتری می‌گیرد. در یک مدار گرمایش بسته، این آب اضافه جایی برای رفتن ندارد و اگر مهارش نکنیم، فشار مدار بالا می‌رود. منبع انبساط بسته مخزنی است که با یک دیافراگم لاستیکی به دو محفظه تقسیم شده است؛ یک طرف آب مدار و طرف دیگر هوا یا نیتروژن. آب اضافه به محفظه آب وارد می‌شود، هوای آن طرف را فشرده می‌کند و فشار سیستم در محدوده ایمن می‌ماند.

اگر ظرفیت این مخزن کم باشد، همه آب اضافه در آن جا نمی‌شود، فشار بالا می‌رود و شیر اطمینان مجبور به تخلیه آب می‌شود. برای آشنایی بیشتر با نقش باد منبع در پایداری فشار، راهنمای تنظیم فشار منبع انبساط پکیج را هم ببینید.

چهار عددی که قبل از انتخاب ظرفیت باید بدانید

برای محاسبه ظرفیت منبع انبساط، به چهار داده نیاز دارید:

• حجم آب کل مدار: مجموع آب داخل رادیاتورها، لوله‌ها، مبدل پکیج یا دیگ و مخازن. در موتورخانه معمولاً از نقشه یا محاسبات مهندسی به دست می‌آید؛ در منزل می‌توان آن را از ظرفیت رادیاتورها و طول لوله‌کشی برآورد کرد.
• درصد انبساط آب: برای مداری که آب آن تا حدود ۸۰ تا ۹۰ درجه سانتی‌گراد گرم می‌شود، افزایش حجم آب تقریباً ۳ تا ۳٫۵ درصد است.
• فشار پیش‌شارژ (باد) منبع: باید با فشار ایستایی ساختمان هماهنگ باشد؛ تقریباً به‌ازای هر ۱۰ متر ارتفاع آب بالای منبع، حدود ۱ بار.
• فشار حداکثر مجاز مدار: فشاری که شیر اطمینان روی آن تنظیم شده است. فشار طراحی را کمی پایین‌تر از این عدد در نظر می‌گیرند تا شیر اطمینان بی‌دلیل باز نشود.

فرمول انتخاب ظرفیت منبع انبساط با یک مثال گام‌به‌گام

فرمول رایج برای منبع انبساط بسته این است:

در این فرمول فشارها به‌صورت «بار» و بر حسب فشار گیج (فشارسنج) نوشته می‌شوند و عدد ۱ همان فشار هوای محیط است. حجم آب اضافه هم از ضرب حجم آب مدار در درصد انبساط به دست می‌آید. دو مثال را ببینید (فرض: آب مدار تا حدود ۹۰ درجه گرم می‌شود، انبساط ۳٫۵ درصد، فشار پیش‌شارژ ۱٫۵ بار و فشار حداکثر ۳ بار):

محاسبه مورد اول: ۷ × (۳ + ۱) ÷ (۳ − ۱٫۵) = ۷ × ۴ ÷ ۱٫۵ ≈ ۱۸٫۷ لیتر. چون ظرفیت دقیق ۱۸٫۷ لیتر در بازار نیست، نزدیک‌ترین ظرفیت استاندارد بالاتر را انتخاب می‌کنیم. اگر ظرفیت مورد نظر موجود نبود، همیشه ظرفیت بالاتر را بردارید، نه پایین‌تر.

منبع داخلی پکیج کافی است یا منبع خارجی لازم داریم؟

اغلب پکیج‌های دیواری یک منبع انبساط کوچک (در حد چند لیتر) در بدنه خود دارند. این منبع برای مدارهای کوچک با تعداد رادیاتور محدود طراحی شده است. اما وقتی مدار بزرگ‌تر می‌شود، آب بیشتری باید منبسط شود و ممکن است منبع داخلی پاسخگو نباشد. در این حالت یک منبع انبساط خارجی به مدار اضافه می‌کنند.

اگر شیر اطمینان پکیج شما بدون دلیل آب می‌دهد، قبل از تصمیم به خرید منبع جدید، علائم خرابی منبع انبساط پکیج و علت بالا و پایین رفتن فشار پکیج را بخوانید؛ گاهی مشکل ظرفیت نیست و فقط باد منبع کم شده یا دیافراگم آسیب دیده است.

انتخاب منبع انبساط در موتورخانه ساختمان

در موتورخانه ساختمان‌ها حجم آب مدار معمولاً زیاد است و منبع انبساط به‌صورت مستقل نصب می‌شود. چند نکته در انتخاب و نصب اهمیت دارد:

• ظرفیت را برای کل مدار حساب کنید، نه فقط یک واحد؛ مجموع آب لوله‌ها، رادیاتورها، مبدل‌ها و مخازن به‌حساب می‌آید.
• چند منبع موازی هم ممکن است: اگر ظرفیت محاسبه‌شده از یک منبع استاندارد بیشتر بود، می‌توان چند منبع را موازی نصب کرد و مجموع ظرفیت‌ها را در نظر گرفت.
• فشار پیش‌شارژ را با ارتفاع ساختمان تنظیم کنید: در ساختمان بلندتر، فشار ایستایی بیشتر است و باد منبع هم باید بیشتر باشد.
• محل نصب: معمولاً روی مسیر برگشت و با شیر قطع‌کن مستقل نصب می‌شود تا تعمیر یا باد زدن بدون تخلیه کل مدار ممکن باشد؛ محل دقیق را طبق نقشه موتورخانه تعیین کنید.
• فشار کاری منبع: حداکثر فشار کاری مجاز روی بدنه منبع باید بالاتر از فشار حداکثر مدار باشد.

برای موتورخانه‌ها، منبع انبساط عایق‌دار مهرافروز و منابع تحت فشار Hydro Pro زیلمت یا Ultra Pro زیلمت از گزینه‌های قابل‌بررسی در شوفاژ دات‌کام هستند. اگر به شیر اطمینان جدید هم نیاز دارید، دسته‌بندی شیرهای اطمینان را ببینید.

اشتباهات رایج در انتخاب ظرفیت منبع انبساط

• انتخاب بر اساس حدس یا «هرچه بزرگ‌تر بهتر»: منبع بزرگ مشکل عملکردی ایجاد نمی‌کند، اما هزینه و فضا هدر می‌دهد؛ منبع کوچک مشکل جدی‌تری است.
• فراموش‌کردن حجم آب لوله‌ها و مبدل‌ها: فقط حجم رادیاتورها را حساب کردن، حجم واقعی مدار را کمتر نشان می‌دهد.
• تنظیم نکردن باد منبع قبل از نصب: منبع جدید ممکن است با فشار کارخانه تحویل شود؛ باد آن باید با فشار ایستایی مدار هماهنگ شود.
• نصب منبع بدون شیر قطع‌کن: در این حالت هر بار تعمیر یا باد زدن، کل مدار باید تخلیه شود.
• توسعه مدار بدون بازنگری ظرفیت: افزودن رادیاتور یا لوله، حجم آب و در نتیجه آب اضافه را بیشتر می‌کند.

جمع‌بندی

ظرفیت منبع انبساط بسته به حجم آب مدار، درصد انبساط آب، فشار پیش‌شارژ و فشار حداکثر مجاز وابسته است و با فرمول ساده‌ای قابل محاسبه است. در پکیج‌های خانگی با مدار کوچک معمولاً منبع داخلی کافی است، اما در مدارهای بزرگ‌تر و موتورخانه‌ها محاسبه و گاهی افزودن منبع خارجی ضروری است.

اگر بین دو ظرفیت مردد بودید، ظرفیت بالاتر انتخاب امن‌تری است. و اگر مطمئن نیستید، قبل از خرید با کارشناسان شوفاژ دات‌کام مشورت کنید.